Wszystko o Tatrach - Archiwum

Roślinność i zwierzęta w Tatrach cz. 12

A co za roje motyli, jaki szum skrzydeł owadzich! Szczególnie te pierwsze odgrywają przy zapylaniu roślin w górach ogromną rolę, jakiej nawet w przybliżeniu nie mają w dolinach. Występuje tu więc zjawisko przystosowania się roślin do owadów, zjawisko powszechne i na niżu ale tam nie tak ważne jak w górach. Przystosowanie do warunków niekorzystnych rozciąga [&hellip

Czytaj dalej...

Roślinność i zwierzęta w Tatrach cz. 11

Dla kogoś, kto się nigdy roślinami nie zajmował, powyższe spisy będą oczywiście tylko suchą statystyką. Różnice w obserwować się dającym święcie roślinnym są jednak tak duże, iż uderzają każdego, kto w ogóle patrzy na swe otoczenie. Nie znając ani jednej nazwy, można jednak odbierać pełne wrażenie estetyczne, przypatrując się roślinom w ich bardzo krótkotrwałym okresie [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 10

Wreszcie o jednym typie źródeł należy tu jeszcze wspomnieć. Nie mają one dotąd w języku naszym osobnej nazwy, należą do kategorii źródeł, zwanej w górach Jury »vaucluse«. Mamy je u nas w dolomitach i wapieniach, np. w doi. Kościeliskiej. Ich odrębność od reszty polega na tern, że z otworu w ścianie wapiennej wypływa od razu [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 9

Charakterystyczną cechą najgórniejszego biegu tych potoków są przerwy w postaci progów. Odcinki biegu o spadku stosunkowo łagodnym graniczą co pewien czas ku dołu i ku górze stromymi, kilka do kilkudziesięciu metrów wysokimi ścianami. Tu powstają owe piękne wodospady, znane pod nazwami »siklaw«, »wodogrzmotów«. Drugim typem są potoki, wypływające ze »źródeł«. Tu znowu spostrzegawczy górale rozróżnili [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 8

Zauważymy od razu, że strumienie spływające z pn. strony są przeciętnie dłuższe od pd., rzadsze i — co zatem idzie — silniejsze. Jedne i drugie biorą początek w dość znacznych wysokościach; południowe jednak przebywają swój krótszy bieg w kaskadach, spadając po olbrzymich progach skalnych, natomiast północne mają na ogół spadek więcej wyrównany; te wcięły się [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 7

Bryły, które nie podlegają mechanicznemu obcieraniu swej powierzchni przez wodę płynącą, lub przez tarcie o sąsiednie skały, a leżą swobodnie nieprzykryte niczym, wietrzeją chemicznie i fizycznie z reguły w ten sposób, że tylko około 15 cm gruba warstewka zewnętrzna stale się rozpada; ponieważ produkty rozpadu deszcze stale spłukują, przeto bryła zmniejsza się ciągle aż wreszcie [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 6

Prócz dotąd wymienionych skał ziarnistych mamy jeszcze w Tatrach skały krystaliczne warstwowe czyli t. zw. łupki krystaliczne. Jest ich kilka, a występują głównie w Tatrach zachodnich, gdzie samodzielnie nadają wygląd krajobrazowi. Najbardziej wyróżnia się z pośród nich cienko warstewkowany, czarny a m fi bo lit. Bardzo ciekawy jest proces wietrzenia skał krystalicznych, szczególnie zaś granitów. [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 5

Potężną przeciwwagą skał osadowych jest granit — reprezentant skał krystalicznych, w Tatrach także dość różnorodnych. Przewaga jego nad wszystkimi innymi, jest tak wielka, że właściwie tylko na jego terytorium mamy góry, z którymi wrażenie krajobrazu tatrzańskiego jest związane. Petrograficznie jest to skała złożona głównie z 3 grup minerałów, mianowicie ze skaleni, z miki i minerału [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 4

Często powierzchnia wietrzeje w płytkie, szerokie, równoległe albo zbieżne (rzadko) rowy, przedzielone łagodnymi zagonami. Jeśli znać warstwy, to wtedy już zazwyczaj doskonale; są przeciętnie nie grube, ale dość często zdarzają się 2 — 8 m. grube ławice, od Ciemniaka ku Tomanowy zaś np. ciągnie się ławica 8 m. gruba. Dobrze uławicone partie przechodzą w masy, [&hellip

Czytaj dalej...

Skład petrograficzny cz. 3

Rozbiwszy większą bryłę, otrzymamy same wielościanki ostrokrawędziste różnej wielkości. Jeśli zaś jakaś bryła rozpada się sama przez się skutkiem wietrzenia, to powstaje gruz, »piarg« dolomityczny, w którym dużymi są już bryłki wielkości pięści, najczęstszymi zaś —wielościanki o największej osi i do kilku cm. Ta słaba spoistość, w dodatku zmienna niemal od warstwy do warstwy, objawia [&hellip

Czytaj dalej...